Yücel KAHRAMAN
Köşe Yazarı
Yücel KAHRAMAN
 

KUR’AN-I KERİM’DE AKIL-VAHİY İLİŞKİSİ ÜZERİNE

Düşünüp anlamanız için Allah size âyetlerini işte böyle açıklıyor. (Bakara-242 ) Sana vahyedilene uy! Allah hükmünü verinceye kadar da sabret! Çünkü O, hüküm verenlerin en hayırlısıdır. (Yunus-109) İslam ve düşünce tarihi boyunca akıl-vahiy ilişkisi, en temel ve önemli konuların başında gelmektedir. Başta mezhepler olmak üzerine İslam dini içindeki çeşitli düşünce biçimlerinin ayrışmasında hep akıl-vahiy ilişksini anlama, anlamlandırma ve değerlendirme çabaları etkili olmuştur. “Akıl genel olarak, insanda var olan soyutlama yapma, kavrama, bağıntı kurma, düşünme, benzerliklerin ve farklılıkların bilincine varma kapasitesi, çıkarsama yapabilme yetisi. Vahiy, inanç, duygu, duyum, algı ve deneyden farklı olarak, salt insana özgü olan bilme yetisi, doğru düşünme ve hüküm verme yeteneği, kavram oluşturma gücü…’’ biçiminde tanımlanmıştır. 1 Kur’an’a göre Allah, insana hakikati gösteren deliller ve onları tanıyabileceği akıl gücü vermiştir. Ayrıca Kur’an, yüzlerce ayette akla doğrudan veya dolaylı olarak vurgu yaparak aklın önemini, akıl yürüterek doğru bilgiye ulaşabileceğini haber vermektedir.  Birçok ayette duyu ve deneyle elde edilemeyen bilgilerin aklla ulaşılabileceğine vurgu yapılmaktadır. Buna göre vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Bu nedenle akıl ve vahiy arasında sıkı bir ilişki vardır. ‘’Vahiy, aynı varlıksal boyutta olmayan, iki varlık arasında gerçekleşen ve üçüncü şahısların idrak etmesi mümkün olmayan bir iletişim şeklidir. Diğer bir deyimle vahiy, Allah’ın iradesinin, mesajının elçiler vasıtasıyla muhataba iletilmesi eylemidir. Yani vahyin bir tarafında Allah diğer tarafında ise insan vardır. Kısaca vahiy, Allah ile insan arasında bir iletişim olayıdır.’’2 Kur’an’aa göre insanı insan yapan, onun her türlü eylemlerine anlam kazandıran, insana anlam yükleyen ve ilahi hükümler karşısında insanı sorumluluk ve yükümlülük altına sokan şey akıldır. Allah’ın varlığını birliğini, öteki dünyayı, iyilik ve kötülüklerin bilinmesinde akıl yeterli olsa bile bu alandaki yeterliliğinin, yeteneklerinin sınırlılığı söz konusudur. İşte tam bu noktada yani bilinmeyen ve metafizik alanlarda akıl, vahyin rehberliğine gereksinim duyar. Vahiy, aklın anlamakta zorluk çekeceği konularda aklı bilgilendirir, akla bu husus da bir takım temel bilgiler sunar ve onu düşünebilmesi için yönlendirir. Sonuç olarak denilebilir ki vahyin bildirimleri, aklın kabul etmediği, karşı çıktığı şeyler değildir aksine bilmek istediği, ulaşmak istediği ve işini kolaylaştıran şeylerdir. Dolayısıyla birinin tıkandığı yerde diğeri tıkanana yardım eder. Bu anlamda vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Çünkü vahyin muhatabı akıldır. Bu anlamda vahiy akla işaret ederek kendisini akıl zemininde tartışır. Yani akıl her hakikatin, ölçüsüdür. Dolasıyla bu iki bilgi kaynağının aykırılığından, uyumsuzluğundan, zıtlığından bahsedilemez. Ancak akıl ve vahyin birlikteliğinden uyumundan söz edilebilir.   1 Ahmet Cevizci,  Felsefe Sözlüğü, (istanbul,2003) 2 Mustafa Özden, Kur’an’dan Hareketle Akıl- Vahiy İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme, Türkiye İlahiyat araştırmaları Dergisi (2019) Vahiy, aklın anlamakta zorluk çekeceği konularda aklı bilgilendirir, akla bu husus da bir takım temel bilgiler sunar ve onu düşünebilmesi için yönlendirir. Sonuç olarak denilebilir ki vahyin bildirimleri, aklın kabul etmediği, karşı çıktığı şeyler değildir aksine bilmek istediği, ulaşmak istediği ve işini kolaylaştıran şeylerdir. Dolayısıyla birinin tıkandığı yerde diğeri tıkanana yardım eder. Bu anlamda vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Çünkü vahyin muhatabı akıldır. Bu anlamda vahiy akla işaret ederek kendisini akıl zemininde tartışır. Yani akıl her hakikatin, ölçüsüdür. Dolasıyla bu iki bilgi kaynağının aykırılığından, uyumsuzluğundan, zıtlığından bahsedilemez. Ancak akıl ve vahyin birlikteliğinden uyumundan söz edilebilir.
Ekleme Tarihi: 08 Kasım 2022 - Salı

KUR’AN-I KERİM’DE AKIL-VAHİY İLİŞKİSİ ÜZERİNE

Düşünüp anlamanız için Allah size âyetlerini işte böyle açıklıyor. (Bakara-242 )

Sana vahyedilene uy! Allah hükmünü verinceye kadar da sabret! Çünkü O, hüküm verenlerin en hayırlısıdır. (Yunus-109)

İslam ve düşünce tarihi boyunca akıl-vahiy ilişkisi, en temel ve önemli konuların başında gelmektedir. Başta mezhepler olmak üzerine İslam dini içindeki çeşitli düşünce biçimlerinin ayrışmasında hep akıl-vahiy ilişksini anlama, anlamlandırma ve değerlendirme çabaları etkili olmuştur. “Akıl genel olarak, insanda var olan soyutlama yapma, kavrama, bağıntı kurma, düşünme, benzerliklerin ve farklılıkların bilincine varma kapasitesi, çıkarsama yapabilme yetisi. Vahiy, inanç, duygu, duyum, algı ve deneyden farklı olarak, salt insana özgü olan bilme yetisi, doğru düşünme ve hüküm verme yeteneği, kavram oluşturma gücü…’’ biçiminde tanımlanmıştır. 1

Kur’an’a göre Allah, insana hakikati gösteren deliller ve onları tanıyabileceği akıl gücü vermiştir. Ayrıca Kur’an, yüzlerce ayette akla doğrudan veya dolaylı olarak vurgu yaparak aklın önemini, akıl yürüterek doğru bilgiye ulaşabileceğini haber vermektedir.  Birçok ayette duyu ve deneyle elde edilemeyen bilgilerin aklla ulaşılabileceğine vurgu yapılmaktadır. Buna göre vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Bu nedenle akıl ve vahiy arasında sıkı bir ilişki vardır.

‘’Vahiy, aynı varlıksal boyutta olmayan, iki varlık arasında gerçekleşen ve üçüncü şahısların idrak etmesi mümkün olmayan bir iletişim şeklidir. Diğer bir deyimle vahiy, Allah’ın iradesinin, mesajının elçiler vasıtasıyla muhataba iletilmesi eylemidir. Yani vahyin bir tarafında Allah diğer tarafında ise insan vardır. Kısaca vahiy, Allah ile insan arasında bir iletişim olayıdır.’’2

Kur’an’aa göre insanı insan yapan, onun her türlü eylemlerine anlam kazandıran, insana anlam yükleyen ve ilahi hükümler karşısında insanı sorumluluk ve yükümlülük altına sokan şey akıldır. Allah’ın varlığını birliğini, öteki dünyayı, iyilik ve kötülüklerin bilinmesinde akıl yeterli olsa bile bu alandaki yeterliliğinin, yeteneklerinin sınırlılığı söz konusudur. İşte tam bu noktada yani bilinmeyen ve metafizik alanlarda akıl, vahyin rehberliğine gereksinim duyar. Vahiy, aklın anlamakta zorluk çekeceği konularda aklı bilgilendirir, akla bu husus da bir takım temel bilgiler sunar ve onu düşünebilmesi için yönlendirir.

Sonuç olarak denilebilir ki vahyin bildirimleri, aklın kabul etmediği, karşı çıktığı şeyler değildir aksine bilmek istediği, ulaşmak istediği ve işini kolaylaştıran şeylerdir. Dolayısıyla birinin tıkandığı yerde diğeri tıkanana yardım eder. Bu anlamda vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Çünkü vahyin muhatabı akıldır. Bu anlamda vahiy akla işaret ederek kendisini akıl zemininde tartışır. Yani akıl her hakikatin, ölçüsüdür. Dolasıyla bu iki bilgi kaynağının aykırılığından, uyumsuzluğundan, zıtlığından bahsedilemez. Ancak akıl ve vahyin birlikteliğinden uyumundan söz edilebilir.

 

1 Ahmet Cevizci,  Felsefe Sözlüğü, (istanbul,2003)

2 Mustafa Özden, Kur’an’dan Hareketle Akıl- Vahiy İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme, Türkiye İlahiyat araştırmaları Dergisi (2019)

Vahiy, aklın anlamakta zorluk çekeceği konularda aklı bilgilendirir, akla bu husus da bir takım temel bilgiler sunar ve onu düşünebilmesi için yönlendirir.

Sonuç olarak denilebilir ki vahyin bildirimleri, aklın kabul etmediği, karşı çıktığı şeyler değildir aksine bilmek istediği, ulaşmak istediği ve işini kolaylaştıran şeylerdir. Dolayısıyla birinin tıkandığı yerde diğeri tıkanana yardım eder. Bu anlamda vahiy, vahyin vahiy olduğunu bize bildirmesi açısından akla muhtaçtır. Çünkü vahyin muhatabı akıldır. Bu anlamda vahiy akla işaret ederek kendisini akıl zemininde tartışır. Yani akıl her hakikatin, ölçüsüdür. Dolasıyla bu iki bilgi kaynağının aykırılığından, uyumsuzluğundan, zıtlığından bahsedilemez. Ancak akıl ve vahyin birlikteliğinden uyumundan söz edilebilir.

Yazıya ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (2)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve haberbodrumgazetesi.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Erol AKKUŞ
(27.10.2022 13:22 - #414)
Hocam sizi dikkatle takip ediyorum yazılarınızı çok beğeniyoruz
Yücel kahraman Teşekkürler üstad
Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve haberbodrumgazetesi.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
(0) (0)
Selçuk kurnaz
(01.11.2022 20:33 - #419)
Harika yazı üstad
Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve haberbodrumgazetesi.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
(0) (0)
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.